Objawy chorej tarczycy nie zawsze są charakterystyczne. Przewlekłe zmęczenie, zmiany masy ciała, pogorszenie koncentracji, uczucie zimna czy kołatanie serca łatwo przypisać stresowi, niewyspaniu albo intensywnemu trybowi życia. Jeśli jednak utrzymują się przez dłuższy czas lub występują razem, warto porozmawiać z lekarzem i sprawdzić funkcjonowanie tarczycy.
Dlaczego tarczyca wpływa na tak wiele funkcji organizmu?
Tarczyca jest niewielkim gruczołem znajdującym się w przedniej części szyi. Produkuje przede wszystkim hormony T4 (tyroksynę) i T3 (trijodotyroninę), które uczestniczą w regulowaniu przemiany materii oraz wpływają między innymi na pracę serca, układu nerwowego, mięśni i przewodu pokarmowego.
Dlatego nieprawidłowa czynność tarczycy może powodować objawy dotyczące różnych części organizmu. Ich charakter zależy między innymi od tego, czy hormonów tarczycy jest za mało, czy za dużo.
Warto jednocześnie pamiętać, że podobne dolegliwości mogą występować w wielu innych stanach i chorobach. Samo zmęczenie, przyrost masy ciała czy wypadanie włosów nie oznaczają więc automatycznie choroby tarczycy. Rozpoznanie opiera się na wywiadzie lekarskim, badaniu pacjenta i odpowiednio dobranych badaniach laboratoryjnych.
Objawy niedoczynności tarczycy – gdy organizm zwalnia
Niedoczynność tarczycy oznacza, że gruczoł nie produkuje wystarczającej ilości hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Objawy często rozwijają się stopniowo, dlatego przez długi czas mogą pozostawać niezauważone.
Do częstych dolegliwości należą:
- przewlekłe zmęczenie i senność,
- większa wrażliwość na zimno,
- przyrost masy ciała,
- zaparcia,
- sucha skóra oraz suche lub przerzedzające się włosy,
- pogorszenie koncentracji i uczucie spowolnienia,
- obniżenie nastroju,
- bóle mięśni i stawów,
- wolniejsza czynność serca,
- obfite lub nieregularne miesiączki.
Jedną z częstszych przyczyn niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto, czyli przewlekła choroba autoimmunologiczna, w której układ odpornościowy atakuje komórki tarczycy. Początkowo Hashimoto może nie powodować żadnych wyraźnych dolegliwości, a objawy pojawiają się wraz z rozwojem niedoczynności.
Objawy nadczynności tarczycy – gdy organizm pracuje na zwiększonych obrotach
Nadczynność tarczycy rozwija się, gdy organizm jest narażony na nadmierne działanie hormonów tarczycy. W przeciwieństwie do niedoczynności wiele procesów zachodzących w organizmie może wtedy przyspieszyć.
Typowe objawy nadczynności tarczycy mogą obejmować:
- kołatanie serca i przyspieszone tętno,
- uczucie niepokoju, rozdrażnienie lub drażliwość,
- drżenie rąk,
- nadmierne pocenie się i nietolerancję ciepła,
- problemy ze snem,
- osłabienie mięśni,
- częstsze wypróżnienia lub biegunkę,
- spadek masy ciała pomimo zachowanego lub zwiększonego apetytu,
- uczucie ciągłego zmęczenia,
- zaburzenia miesiączkowania.
Jedną z najczęstszych przyczyn nadczynności jest choroba Gravesa-Basedowa. Nadmierną produkcję hormonów mogą powodować także między innymi niektóre guzki tarczycy. Ustalenie przyczyny wymaga diagnostyki medycznej.
Objawy chorej tarczycy, które łatwo pomylić z przemęczeniem
Problemy z tarczycą bywają trudne do rozpoznania na podstawie codziennych dolegliwości. Przykładem jest zmęczenie, które może pojawić się zarówno przy niedoczynności, jak i nadczynności tarczycy. Podobnie pogorszenie koncentracji, zaburzenia snu czy zmiany nastroju mogą mieć wiele niezależnych przyczyn.
Większą uwagę warto zwrócić na sytuację, w której kilka objawów zaczyna występować jednocześnie. Przykładowo zmęczenie połączone z nietolerancją zimna, zaparciami i suchą skórą może być wskazaniem do rozmowy z lekarzem. Z kolei kołatanie serca występujące razem z nadmierną potliwością, drżeniem rąk i niezamierzoną utratą masy ciała także wymaga wyjaśnienia.
Nie należy jednak na tej podstawie samodzielnie rozpoznawać choroby ani rozpoczynać suplementacji lub leczenia.
Zmiana wyglądu szyi – kiedy warto skontrolować tarczycę?
Tarczyca znajduje się w dolnej części przedniej powierzchni szyi, dlatego niektóre jej nieprawidłowości mogą być widoczne lub wyczuwalne. Powiększenie gruczołu określane jest jako wole.
Do konsultacji lekarskiej powinno skłonić zauważenie nowego zgrubienia, guzka lub wyraźnego powiększenia okolicy tarczycy. Warto zwrócić uwagę również na utrzymującą się chrypkę, uczucie ucisku w gardle albo trudności podczas połykania.
Większość zmian w obrębie tarczycy nie oznacza choroby nowotworowej, jednak każda nowa lub powiększająca się zmiana na szyi powinna zostać oceniona przez lekarza. Jeżeli obrzęk szyi powoduje istotne problemy z oddychaniem, konieczna jest pilna pomoc medyczna.
Kiedy objawy powinny skłonić do wykonania badań tarczycy?
Badania warto rozważyć przede wszystkim wtedy, gdy charakterystyczne dolegliwości utrzymują się, nasilają lub występuje ich kilka jednocześnie. Istotne znaczenie może mieć także występowanie chorób tarczycy w rodzinie, wcześniejsze problemy z tym gruczołem czy obecność innych chorób autoimmunologicznych.
Podstawowym badaniem wykorzystywanym do oceny czynności tarczycy jest oznaczenie TSH. W zależności od sytuacji lekarz może zlecić również FT4, FT3, przeciwciała przeciwtarczycowe lub badania obrazowe. Zakres diagnostyki powinien być dopasowany do objawów, wywiadu oraz wyników wcześniejszych badań.
Więcej informacji na temat kontrolowania funkcji tego gruczołu znajdziesz w artykule „Profilaktyka tarczycy – jakie badania warto wykonać i kiedy?”. Wyjaśniamy w nim, jakie badania są stosowane w ocenie tarczycy oraz w jakich sytuacjach warto omówić ich wykonanie z lekarzem.
Tarczyca a ciąża i planowanie ciąży
Prawidłowa czynność tarczycy ma szczególne znaczenie w okresie ciąży. Zmiany hormonalne zachodzące w tym czasie wpływają również na wyniki badań tarczycy, dlatego powinny być one interpretowane z uwzględnieniem etapu ciąży.
Kobiety, które wcześniej chorowały na niedoczynność lub nadczynność tarczycy, mają wole, choroby autoimmunologiczne albo inne czynniki zwiększające ryzyko zaburzeń tarczycy, powinny omówić z lekarzem potrzebę kontroli jej funkcji już na etapie planowania ciąży lub po jej potwierdzeniu.
Szczególnie ważna jest regularna kontrola u kobiet, które już przyjmują leki związane z chorobą tarczycy. Zapotrzebowanie organizmu na hormony może zmieniać się w czasie ciąży, dlatego dawkowanie leków powinno odbywać się zgodnie z zaleceniami lekarza.
Czy można samodzielnie „wspomóc” tarczycę suplementami?
Nie każda osoba odczuwająca zmęczenie lub obserwująca pogorszenie kondycji włosów potrzebuje preparatów przeznaczonych „na tarczycę”. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku produktów zawierających duże ilości jodu. Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, ale jego nadmiar u niektórych osób może zaburzać czynność gruczołu.
Dlatego suplementacji wysokimi dawkami jodu ani preparatami mającymi wpływać na gospodarkę hormonalną nie należy traktować jako zamiennika diagnostyki. W przypadku podejrzenia choroby tarczycy lepszym rozwiązaniem jest ustalenie przyczyny objawów wspólnie z lekarzem.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Pojedynczy niespecyficzny objaw zwykle nie świadczy o chorobie tarczycy. Konsultacja jest jednak wskazana, jeśli dolegliwości utrzymują się przez dłuższy czas, stopniowo się nasilają albo pojawia się kilka charakterystycznych symptomów jednocześnie.
Nie warto również odkładać wizyty w przypadku wyczuwalnego guzka lub powiększenia szyi, utrzymującego się kołatania serca, niewyjaśnionej zmiany masy ciała czy nowych zaburzeń miesiączkowania. Pilnej pomocy wymaga natomiast nasilona duszność lub wyraźna trudność w oddychaniu.
Podsumowanie
Objawy chorej tarczycy mogą być bardzo różnorodne i łatwo pomylić je z konsekwencjami stresu, przemęczenia lub innych problemów zdrowotnych. Niedoczynność częściej wiąże się ze spowolnieniem, uczuciem zimna, zaparciami czy przyrostem masy ciała, natomiast nadczynność może powodować kołatanie serca, drżenie rąk, nietolerancję ciepła i utratę masy ciała.
Żaden z tych objawów nie pozwala jednak samodzielnie rozpoznać choroby tarczycy. Jeśli dolegliwości utrzymują się lub się nasilają, warto skonsultować je z lekarzem i wspólnie ustalić, czy potrzebne są badania laboratoryjne lub obrazowe.
Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnozy ani indywidualnych zaleceń dotyczących leczenia.
Źródła
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), „Hypothyroidism (Underactive Thyroid)”.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), „Hyperthyroidism (Overactive Thyroid)”.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), „Thyroid Tests”.
- NHS, „Underactive thyroid (hypothyroidism)”.
- NHS, „Overactive thyroid (hyperthyroidism)”.
- NHS, „Goitre”.
- American Thyroid Association, materiały dotyczące chorób tarczycy w ciąży.