Po pięćdziesiątce większość poważnych chorób rozwija się bez bólu, a pacjent trafia do lekarza dopiero wtedy, gdy pojawiają się objawy. Dlatego badania profilaktyczne po 50 roku życia rządzą się inną logiką niż wizyta z powodu dolegliwości: mają wykryć zmianę, o której jeszcze nikt nie wie. Poniżej lista badań zalecanych w tym wieku i częstotliwość ich powtarzania.
Czym różni się badanie przesiewowe od diagnostyki objawowej?
Badanie przesiewowe wykonuje się u osoby bez dolegliwości, aby wyłonić te przypadki, w których choroba już się rozpoczęła. Diagnostyka objawowa działa odwrotnie: punktem wyjścia jest objaw, a badania mają wyjaśnić jego przyczynę. Pacjent, który zauważa krew w stolcu lub chudnie bez powodu, nie kwalifikuje się już do przesiewu, tylko do diagnostyki w innym trybie. Nieprawidłowy wynik przesiewu nie oznacza rozpoznania choroby, a jedynie wskazanie do dalszych badań.
Jakie badania krwi i moczu wykonać po 50. roku życia?
Podstawowy panel obejmuje siedem oznaczeń, które razem oceniają krew, gospodarkę węglowodanową i lipidową oraz pracę nerek, wątroby i tarczycy:
- morfologia krwi z rozmazem,
- glukoza na czczo,
- lipidogram z frakcjami LDL i HDL,
- kreatynina z wyliczonym wskaźnikiem eGFR,
- próby wątrobowe ALT, AST i GGTP,
- TSH,
- badanie ogólne moczu.
Choroba nerek, zaburzenia tarczycy i cukrzyca typu 2 przez lata przebiegają bezobjawowo, a wykrywa je wyłącznie badanie laboratoryjne. Panel powtarzany co 1–2 lata i zestawiony z poprzednim wynikiem daje więcej informacji niż jednorazowe szerokie badanie bez punktu odniesienia. Badania krwi w Kielcach prywatnie oraz pakiety badań po 50 w Kielcach wykonuje punkt pobrań Centrum Medycznego Zdrowie.
Co ile lat wykonuje się kolonoskopię przesiewową?
Kolonoskopię u osoby bez objawów i z prawidłowym wynikiem powtarza się co 10 lat. Program NFZ obejmuje osoby w wieku 50–65 lat oraz osoby w wieku 40–49 lat, jeśli nowotwór jelita grubego rozpoznano u krewnego pierwszego stopnia. Skierowanie nie jest wymagane.
Badanie pozwala nie tylko wykryć zmianę, ale też ją usunąć, bo wycięty polip nie zdąży przekształcić się w nowotwór. Test na krew utajoną w kale bywa pierwszym krokiem, jednak wynik dodatni wymaga potwierdzenia kolonoskopią. Obawy przed dyskomfortem rozwiązuje sedacja. Kolonoskopia przesiewowa w Kielcach i gastroskopia w sedacji dostępne są w pracowni endoskopii Centrum Medycznego Zdrowie.
Jakie badania przesiewowe dotyczą kobiet, a jakie mężczyzn?
Mammografia w programie NFZ przysługuje kobietom w wieku 45–74 lata co 24 miesiące, bez skierowania. USG piersi jej nie zastępuje, tylko uzupełnia, bo lepiej różnicuje zmiany w piersiach o gęstej strukturze gruczołowej. Program raka szyjki macicy obejmuje kobiety w wieku 25–64 lata i opiera się na teście HPV HR, powtarzanym co 3 lub 5 lat przy wyniku ujemnym.
U mężczyzn przesiew koncentruje się na gruczole krokowym. PSA oznacza się raz na 1–2 lata, a przy raku prostaty u ojca lub brata badanie zaczyna się około 45. roku życia. Pojedynczy wynik rzadko przesądza o czymkolwiek, znaczenie ma jego dynamika. Badanie przez odbytnicę wykonuje urolog, bo część zmian nie podnosi stężenia PSA. USG piersi oraz konsultacje ginekologiczne i urologiczne prowadzi Centrum Medyczne Zdrowie.
Jak ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe oraz stan skóry?
Ocena ryzyka zaczyna się od pomiaru ciśnienia, a nie od badań obrazowych. EKG wykrywa dodatkowo migotanie przedsionków, które przebiega bezobjawowo, a zwiększa ryzyko udaru. Nieprawidłowy zapis lub wysokie ciśnienie są wskazaniem do konsultacji kardiologicznej.
Przy licznych znamionach pojedyncze oględziny nie dają punktu odniesienia, dlatego stosuje się mapowanie całego ciała: skan wszystkich zmian, ocenę wideodermatoskopem i archiwizację zdjęć do porównań. Kontrolę powtarza się raz w roku. Zależnie od obciążeń lekarz zleca też USG jamy brzusznej, USG tarczycy lub densytometrię.
Co obejmuje program Moje Zdrowie i opieka koordynowana?
Program Moje Zdrowie to bilans zdrowia finansowany przez NFZ, dostępny dla osób po 50. roku życia raz na trzy lata. Udział zaczyna ankieta wypełniana przez Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP lub w przychodni, jej wynik decyduje o zakresie badań.
Zakres podstawowy programu Moje Zdrowie badania obejmuje morfologię, glukozę, lipidogram, kreatyninę z eGFR, TSH i badanie moczu, a rozszerzony także próby wątrobowe, badanie w kierunku HCV oraz PSA całkowite. Program kończy wizyta podsumowująca z Indywidualnym Planem Zdrowotnym. Uzupełnia go opieka koordynowana w POZ, realizowana w placówkach Centrum Medycznego Zdrowie.
Podsumowanie
Badania profilaktyczne po 50 roku życia tworzą uporządkowany zestaw: panel laboratoryjny co 1–2 lata, kolonoskopia co 10 lat, mammografia co 2 lata, PSA u mężczyzn, pomiar ciśnienia z EKG, kontrola znamion raz w roku. Najczęstsze błędy to ograniczenie profilaktyki do morfologii, omijanie badań endoskopowych oraz brak porównania wyników z lat poprzednich. O momencie interwencji decyduje kierunek zmian widoczny w serii badań, dlatego diagnostyka profilaktyczna w Kielcach wymaga konsekwencji, a nie jednorazowego przeglądu.
Umów badania przesiewowe i konsultację lekarską w Kielcach. Rejestracja Centrum Medycznego Zdrowie: 41 201 01 01.
artykuł sponsorowany (wp)